ΤΟ ΔΕΙΠΝΟ
HERMAN KOCH

Δυο ζευγάρια συναντώνται σ’ ένα από τα πιο ακριβά εστιατόρια για να δειπνήσουν. Ο Πάουλ, καθηγητής Ιστορίας, μαζί με τη σύζυγό του Κλερ και ο αδερφός του, γνωστός πολιτικός και κατά τις δημοσκοπήσεις ο επόμενος πρωθυπουργός, μαζί με τη σύζυγό του Μπαμπέτ. Συζητάνε περί ανέμων και υδάτων, ενώ τα πιάτα απλώνονται στο τραπέζι τους. Κι όλα κυλούν ομαλά μέχρι η κουβέντα να έρθει στο επίμαχο θέμα.

Ένα βίντεο που παίχτηκε από γνωστή εκπομπή της τηλεόρασης και δείχνει δυο νεαρούς να καίνε μια άστεγη που κοιμάται στον θάλαμο ενός ΑΤΜ. Το θέμα αφορά όλους μαζί και τον καθένα χωριστά. Ο λόγος: οι δυο νεαροί που κάψανε την άστεγη είναι οι γιοι των δύο οικογενειών, ξαδέρφια που μετά από μια βραδινή βόλτα, θέλοντας να βγάλουνε λεφτά, έπεσαν πάνω στην άστεγη. Κι ενώ την κοροϊδεύανε και της πετάγανε διάφορα αντικείμενα, ένα στιγμιαίο λάθος τύλιξε την άπορη γυναίκα στις φλόγες. Και τώρα, τα δύο ζευγάρια καλούνται να αντιμετωπίσουν την αποτρόπαια πράξη των παιδιών τους. Η απόφαση και οι συνέπειές της θα οδηγήσει τους τέσσερις ενήλικες σ’ ένα παιχνίδι επιβίωσης και οπτικής απέναντι στο ηθικό, το δίκαιο, αλλά κυρίως σ’ ένα στοιχείο που καθορίζει πριν απ’ όλα τις ζωές των ανθρώπων: την επιβίωση.

Το μυθιστόρημα του Herman Koch είναι γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο, παρακολουθώντας την ιστορία από τη μεριά του Πάουλ, ως αφηγητή και ενός εκ των πρωταγωνιστών. Με μεστή γλώσσα και διαλόγους που κόβουν την ανάσα, ο συγγραφέας δίνει μια οπτική σ’ ένα θέμα που εκ της γεννήσεως του ενέχει μείζονα σημασία: κατά πόσον οι πράξεις ακολουθούνται από τις συνέπειες ή αν τελικά μια λάθος πράξη πρέπει να την αποσιωπάς, προκειμένου να αποφύγεις τις επιπτώσεις.

Με σατιρικό ύφος και μια προσέγγιση της καθημερινότητας που στέκεται έξω από τα όρια του κοινωνικού συμβιβασμού, ο συγγραφέας μέσα από τον κεντρικό του ήρωα διαμορφώνει και δεικνύει τον ευνουχισμό του καθωσπρεπισμού, τη λοιδορία της συμβατικότητας, τη μη ανοχή της διαφορετικότητας. Παράλληλα, κάνοντας αναδρομές στο πρόσφατο παρελθόν της οικογενειακής ζωής –από τη γέννηση του γιου του κι έπειτα– ο Herman Koch συνθέτει εξαιρετικά το παζλ της ιστορίας που αφηγείται, θέτοντας σε πιο στέρεες βάσεις τους χαρακτήρες του δράματος. Σε μεγάλο βαθμό «Το δείπνο» διαθέτει μια θεατρικότητα που δε στηρίζεται μόνο στο σκηνικό και στους χαρακτήρες, αλλά κυρίως στη δόμηση και την αποδόμηση των ίδιων των προσώπων.

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Ο Ολλανδός συγγραφέας Herman Koch επιμένει στις λεπτομερείς περιγραφές του δείπνου καθαυτού και με σχολαστικότητα καταπιάνεται με τα πιάτα που σερβίρονται ένα-ένα, τους πελάτες του  εστιατορίου, τους σερβιτόρους και τον μάνατζερ του χώρου – όλα αυτά μέσα από την πρωτοπρόσωπη εξιστόρηση ενός εκ των δύο αδελφών, και συγκεκριμένα του Paul, ο οποίος είναι και ο αφηγητής της ιστορίας. Τα σχόλιά του είναι σχεδόν πάντα ειρωνικά, πικρόχολα και συχνά αστεία  και από τις πρώτες σελίδες ο αναγνώστης τείνει να ταυτιστεί με την προσωπικότητά του και να συμφωνήσει σχεδόν με όσα λέει στις πρώτες σελίδες (το πόσο γελοίες είναι οι τιμές των ορεκτικών, ο τρόπος που οι σερβιτόροι «πουλάνε» τα πιάτα τους, το πανάκριβο κρασί που πάντα κοστίζει πολύ φθηνότερα σε κάποιο  κατάστημα, κ.τ.λ.) Σύντομα όμως, και εδώ κατά τη γνώμη μου βρίσκεται ο μεγάλος άσος του συγγραφέα, η ταύτιση με τον κεντρικό ήρωα και αφηγητή αρχίζει να ξεθωριάζει καθώς τα φλας-μπακ στο παρελθόν του αποκαλύπτουν σκοτεινές πλευρές που σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσαμε να είχαμε φανταστεί.

Όπως ανέφερα πιο πάνω, η πλοκή ξετυλίγεται με αρκετά αργούς ρυθμούς και μόνο αφού ο αναγνώστης έχει φθάσει στη μέση σχεδόν του βιβλίου αρχίζει να καταλαβαίνει το σκοπό της συνάντησης των ζευγαριών και το τι πραγματικά συμβαίνει. Ωστόσο, αργότερα γίνεται αντιληπτό ότι αυτό δεν αφορά σε κάποιο πρόβλημα δομής του μυθιστορήματος (όπως αρχικά πίστεψα, νομίζοντας ότι είναι ένα απλό αστυνομικό μυθιστόρημα), αλλά στην ικανότητα του συγγραφέα να περιλαμβάνει και την παραμικρή λεπτομέρεια στην εξέλιξη της ιστορίας, τις περισσότερες φορές με έμμεσο τρόπο. Αυτό δημιουργεί μία ατμόσφαιρα ελαφρώς κλειστοφοβική (τα πάντα διαδραματίζονται σε ένα τραπέζι πολυτελούς εστιατορίου), με μικρές ανάσες του έξω κόσμου μέσα από τα διάφορα φλας-μπακ, ανάσες που αντί όμως να χαρίζουν καθαρό οξυγόνο στον αναγνώστη, τον δηλητηριάζουν ακόμα περισσότερο: ο έξω κόσμος ίσως να είναι πολύ χειρότερος από την υποκρισία που «σερβίρει»  το  εστιατόριο στους όχι τόσο ανυποψίαστους πελάτες του.